Postacie

Ryszard Bąk (1889-1965)

Działacz narodowy. Jeden z założycieli Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, komendant oddziału w Mysłowicach. Podczas I powstania śląskiego dowódca oddziału w walkach o Mikołów. W 1920 roku objął kierownictwo nad Polskim Komitetem Plebiscytowym. W III powstaniu śląskim adiutant dowódcy podgrupy „Linke”. W okresie międzywojennym handlowiec. We wrześniu 1939 roku zorganizował ochotniczą kompanię specjalną, która brała udział w krwawych walkach w Gostyni i Sośniej Górze, do końca wojny ścigany przez Niemców. Po wojnie przedsiębiorca.

arka-bozekArkadiusz Bożek (1899-1954)

Działacz narodowy, polityk, publicysta. Uczestnik powstań śląskich i kampanii plebiscytowej. Urodził się w Markowicach koło Raciborza. Podczas I wojny światowej ochotnik w wojsku niemieckim, po wojnie włączył się w działalność ruchu polskiego w rodzinnych Markowicach. Żołnierz Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, walczył w I powstaniu śląskim, uczestniczył w przygotowaniach do plebiscytu, w ramach Polsko-Niemieckiej Komisji Mieszanej ds. Górnego Śląska bronił interesów ludności polskiej na Opolszczyźnie. Podczas III powstania śląskiego łącznik z aliancką Komisją Międzysojuszniczą. Od 1923 roku aktywny działacz władz naczelnych Związku Polaków w Niemczech.

Podczas II wojny światowej na emigracji (członek Rady Narodowej RP), po wojnie wrócił do kraju, gdzie sprawował m.in. urząd wicewojewody śląsko-dąbrowskiego, kierował akcją osadniczą na Śląsku Opolskim.

walenty_fojkisWalenty Fojkis (1894-1950)

Przywódca powstańczy. Urodzony w Katowicach, podczas I wojny światowej w armii niemieckiej. W 1919 roku ukończył Szkołę Podchorążych w Warszawie, następnie trafił do 17 Pułku Piechoty. Dowódca POW Górnego Śląska, jako pierwszy ruszył ze swoim oddziałem do II powstania, podczas III powstania dowódca pułku katowickiego. Po podziale Górnego Śląska naczelnik gminy w Michałkowicach, poseł do Sejmu RP i Sejmu Śląskiego. Organizator Ochotniczych Oddziałów Powstańczych. Po kampanii wrześniowej działacz Polskich Sił Zbrojnych na zachodzie, zmarł na emigracji. Odznaczony miedzy innymi Orderem Virtuti Militari V kl.


jozef-gawrychJózef Alojzy Gawrych (1891-1955)

Przywódca powstania wielkopolskiego i powstań śląskich, działacz plebiscytowy. Urodzony Wielkopolsce, studiował w Berlinie, podczas I wojny światowej zmobilizowany do armii niemieckiej. Po powrocie do Opola pracował w „Gazecie Opolskiej”, następnie uczestnik powstania wielkopolskiego. W 1920 roku podjął pracę w Polskim Komisariacie Plebiscytowym w Bytomiu, szef policji Górnego Śląska i Wydziału Wywiadowczego. W okresie dwudziestolecia międzywojennego działacz polityczny. Podczas II wojny światowej działacz ruchu oporu we Lwowie, uczestnik powstania warszawskiego. Odznaczony m.in. Śląskim Krzyżem Powstańczym.



remigiusz-grocholskiRemigiusz Adam Grocholski (1888-1965)

Przywódca peowiacki. Podczas I wojny światowej w armii rosyjskiej, następnie w POW. W 1921 roku zgłosił się do pracy w Dowództwie Obrony Plebiscytu, gdzie objął Oddział III Operacyjny. Jeden ze współtwórców powstańczego planu operacyjnego w marcu 1921 roku, aktywny uczestnik przygotowań do III powstania śląskiego, a po jego wybuchu szef Oddziału III Operacyjnego NKWP. Przedstawiciel władz powstańczych, prowadzących rokowania dyplomatyczne z Niemcami w sprawie rozejmu. W okresie międzywojennym pełnił służbę wojskową, od 1936 roku w rezerwie. Podczas II wojny światowej dowódca oddziału partyzanckiego, należał do ZWZ-AK, uczestnik powstania warszawskiego. Odznaczony m.in. Śląskim Krzyżem Powstańczym, Orderem Virtuti Militari V kl.


karol-grzesikKarol Grzesik (1890-1939)

Przywódca powstańczy, działacz polityczny. Urodzony w Siedliskach, w powiecie raciborskim. Podczas I wojny światowej w armii niemieckiej, od 1919 roku w POW, delegowany na stanowisko komendanta pow. kozielskiego. W czerwcu tego samego roku dokonał nieudanej próby wywołania akcji zbrojnej. Uczestnik I i II powstania śląskiego. Komendant sotni Policji Górnego Śląska w Gliwicach. Od 1921 roku w DOP, organizator Głównego Inspektoratu w Bytomiu. Podczas III Powstania Śląskiego dowódca grupy „Wschód”. W czerwcu 1921 roku podczas buntu w grupie „Wschód” ogłoszony naczelnym wodzem wojsk powstańczych. W okresie międzywojennym działacz polityczny. Odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari V kl.


pawel-ibromPaweł Ibrom (1901-1974)

Ps. Georg Eiche. Działacz plebiscytowy, powstaniec. Urodzony w Opolu, od końca 1919 roku w POW w powiecie strzeleckim. Uczestnik II powstania śląskiego. Od listopada 1920 roku kurier komendy POW w Strzelcach, podczas kampanii plebiscytowej działacz Polskiego Komitetu Plebistytowego. W grudniu tego roku aresztowany, po uwolnieniu aktywny w rozbijaniu wieców niemieckich, ponownie aresztowany. W III powstaniu śląskim w szeregach podgrupy „Bogdan” walczył m.in. pod Ujazdem, Gogoliną, Górą św. Anny. W okresie międzywojennym pracownik PKP. Odznaczony m.in. Śląskim Krzyżem Powstańczym.



Maksymilian Iksal (1895-1981)

Przywódca peowiacki. Jeden z twórców POW Górnego Śląska, dowódca 4 kompanii w 2 Pułku Strzelców Rybnickich. W nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 roku wydał rozkaz komendantom organizacji w powiecie pszczyńskim i rybnickim o podjęciu działań zbrojnych. Początkowo na czele oddziału, przekazał dowództwo i udał się po pomoc do władz polskich, nie uzyskał jednak wsparcia. Podczas II powstania śląskiego organizator i zastępca komendanta POW Górnego Śląska w powiecie opolskim, działacz podczas akcji plebiscytowej. Uczestnik III powstania śląskiego w szeregach podgrupy „Bogdan” w rejonie Góry św. Anny. W okresie międzywojennym urzędnik miejski w Rybniku. W 1939 roku organizator Ochotniczych Oddziałów Powstańczych.

jan-kellerJan Keller (1896-1960)

Przywódca peowiacki, działacz plebiscytowy. Urodzony w Pogrzebieniu w pow. raciborskim, na początku I wojny światowej wcielony do armii niemieckiej. Od 1917 roku w armii Józefa Hallera. W 1920 roku urlopowany na Górnym Śląsku, członek Polskiego Komitetu Plebiscytowego w Bytomiu, organizator placówek POW w powiecie strzeleckim. Po II powstaniu w Policji Górnego Śląska (adiutant francuskiego komendanta policji). Podczas III powstania śląskiego m.in. szef oddziału operacyjnego I Dywizji Wojsk Powstańczych, szef sztabu formującej się grupy „Środek”. Po zakończeniu powstania oficer zawodowy w 73 Pułku Piechoty, zdemobilizowany w 1923. Odznaczony m.in. Śląskim Krzyżem Powstańczym, Gwiazdą Górnośląską.


adam-kocurAdam Kocur (1894-1965)

Przywódca peowiacki, działacz plebiscytowy. Urodzony w Kuźni Raciborskiej. Podczas I wojny światowej w armii niemieckiej. Uczestnik powstania wielkopolskiego. Oficer I pułku Strzelców Bytomskich. Po II powstaniu oficer POW i Policji Górnego Śląska. Podczas III powstania nadzorował rozbrajanie Niemców w Katowicach, przejściowo dowódca grupy taktycznej, jeden z organizatorów żandarmerii powstańczej. W okresie międzywojennym działacz polityczny. Podczas II wojny światowej w PSZ na zachodzie, po wojnie działacz polski na emigracji.



feliks-konopkaFeliks Konopka (1891-1962)

Dowódca powstańczy, górnik. Podczas I wojny światowej w armii niemieckiej. W 1919 roku organizator POW Górnego Śląska w pow. toszecko-gliwickim. Podczas I powstania śląskiego dowódca rejonu, podczas II powstania – dowódca baonu. Wachmistrz w Policji Górnego Śląska, komendant grupy ochrony wieców narodowych. W III powstaniu dowódca baonu szturmowego pułku gliwickiego Stanisława Masztalerza. W okresie międzywojennym urzędnik w polskich kopalniach skarbowych w Królewskiej Hucie (Chorzowie). Podczas II wojny światowej w PSZ we Francji i Wielkiej Brytanii. Po wojnie pracownik przemysłu. Odznaczony m.in. Śląskim Krzyżem Powstańczym, Orderem Virtuti Militari V kl.


wojciech_korfantyWojciech Korfanty (1873-1939)

Polityk i publicysta, polski działacz narodowy na Śląsku, jeden z czołowych przywódców Chrześcijańskiej Demokracji. Urodzony w Siemianowicach Śl. Od 1901 roku redaktor „Górnoślązaka” w Katowicach. Poseł do Reichstagu i Landtagu. W 1918 roku wystąpił w Reichstagu z żądaniem przyłączenia do Polski wszystkich ziem polskich zaboru pruskiego. Jeden z organizatorów i przywódców Powstania Wielkopolskiego. Od stycznia 1920 roku polski Komisarz Plebiscytowy na Górnym Śląsku, kierował całością przygotowań organizacyjnych, propagandowych i politycznych. Dyktator III powstania śląskiego.

W okresie międzywojennym działacz polityczny.


kazimierz-kujawskiKazimierz Kujawski (1895-1945)

Działacz plebiscytowy, organizator powstańczej służby zdrowia. Urodzony w Śremie. Uczestnik powstania wielkopolskiego. Od marca 1921 w akcji plebiscytowej w Polskim Komitecie Plebiscytowym na pow. prudnicki. W czasie przygotowań do III powstania referent sanitarny na powiat tarnogórski, toszecko-gliwicki i lubliniecki. Podczas III powstania śląskiego szef sanitarny grupy „Północ”. Po powstaniu lekarz Głównego Szpitala Wojsk Powstańczych w Mysłowicach. W okresie międzywojennym pracował jako lekarz.



walter-laryszWalter Larysz (1898-1921)

Przywódca peowiacki. Urodzony w Ozimku. Podczas I wojny światowej w wojsku niemieckim. Od początku 1919 roku członek POW Górnego Śląska. W I powstaniu dowodził natarciem sił peowiackim na Tarnowskie Góry. Po likwidacji powstania wstąpił do Wojska Polskiego. W latach 1920-21 w Policji Górnego Śląska jako dowódca Sotni w Rybniku, gdzie m.in. wykrył tajne niemieckie składy broni. Zginął w nocy 2/3 maja 1921 podczas walk w Rybniku – był pierwszym poległym oficerem powstańczym.



stanislaw-mastalerzStanisław Mastalerz (1895-1959)

Przywódca peowiacki, dowódca pułku powstańczego, górnik. Urodzony w Piekarach Śl. W latach 1915-17 w armii niemieckiej. Od 1918 roku w Związkach Wojackich i Straży Obywatelskiej dla Górnego Śląska. Jeden z czołowych organizatorów POW Górnego Śląska. Przed I powstaniem zastępca komendanta POW Górnego Śląska w powiecie toszecko-gliwickim, podczas II powstania dowódca oddziałów w tym samym rejonie. Podczas III powstania śląskiego dowódca pułku gliwickiego. W okresie międzywojennym zawodowy oficer, redaktor prasy polskiej, działacz. Podczas II wojny światowej w PSZ na zachodzie. Po wojnie czynny weteran Związku Powstańców Śląskich, autor licznych wspomnień z okresu powstań i plebiscytu. Wielokrotnie odznaczony.


wyglendaJan Wyglenda (1894-1973)

Działacz plebiscytowy i powstańczy. Urodzony w Brzeźnicy koło Raciborza. Podczas I wojny światowej w wojsku niemieckim. W 1919 roku stworzył polski oddział w Brzeźnicy, wkrótce został zastępcą komendanta i kierownikiem Wydziału Wywiadu POW Górnego Śląska. W I powstaniu śląskim dowodził na odcinku Olza-Oświęcim, w II powstaniu dowódca samoobrony w powiecie rybnickim. Podczas III powstania śląskiego zastępca dowódcy i szef sztabu grupy „Północ”. Członek Związku Powstańców Śląskich. Podczas II wojny światowej uczestnik kampanii wrześniowej i żołnierz PSZ na zachodzie. Więziony w okresie stalinowskim, po uwolnieniu pracował w górnictwie.


zgrzebniokAlfons Zgrzebniok (1891-1937)

Przywódca powstańczy i działacz polityczny. Urodzony w Dziergowicach, pow. kozielski. Podczas I wojny światowej w armii niemieckiej. Od początku 1919 komendant POW Górnego Śląska pow. kozielskiego. W sierpniu tego roku mianowany Komendantem Głównym POW Górnego Śląska. Jeden z dowódców I powstania śląskiego, również na czele II powstania. Zastępca komendanta Centrali Wychowania Fizycznego (w praktyce zajmującej się organizacją wieców i placówek plebiscytowych, ochroną działaczy przed bojówkami niemieckimi), członek Dowództwa Obrony Plebiscytu. W III powstaniu śląskim szef oddziału personalnego NKWP, później doradca wojskowy przy sztabie I Dywizji Wojsk Powstańczych. W 1923 roku założył Związek Powstańców Śląskich. W okresie międzywojennym m.in. wicewojewoda białostocki. Wielokrotnie odznaczany.